Dualisme doet zijn intrede in gemeentepolitiek   Hoogleraar Elzinga over het dualisme Maar weinig burgers staan erbij stil, maar vanaf 7 maart voltrekt zich in de Nederlandse raadszalen een heuse revolutie. De onlangs door de Eerste Kamer goedgekeurde Wet dualisering gemeentebestuur krijgt zijn beslag, drastische veranderingen in het locaal bestuur zijn het gevolg. Dat er iets grondig mis was met het lokale bestuur in Nederland is al geruime tijd bekend. De kwaliteit van de gemeenteraden en colleges van B&W laten te wensen over. De burgers geven blijk van hun afkeuring door bij gemeenteraadsverkiezingen massaal weg te blijven. Als de bij de verkiezingen van 1990 ingezette tendens zich voorzet, blijven woensdag vier van de tien kiesgerechtigden thuis. De staatscommissie-Elzinga onderzocht de problematiek en presenteerde twee jaar geleden een advies, dat de basis voor de wet vormt. Elzinga en de zijnen concludeerden dat de kern van het kwaad in het monistische stelsel in het gemeentebestuur ligt. Dat houdt in dat de collegepartijen in de raad en het college van burgemeester vergaand verstrengeld zijn geraakt en in de praktijk met één mond spreken. Monisme Het na verkiezingen in de college-onderhandelingen afgesproken collegeprogramma wordt voor vier jaar heilig verklaard. Van oppositie en dualisme is geen sprake. Het monisme wordt nog eens versterkt door het ambtelijk apparaat en de gemeentesecretaris (de 'baas' van de gemeente-ambtenaren) die zich volledig in dienst stellen van het college en de gemaakte afspraken. Het belangrijkste kenmerk van het monisme is dat de wethouders lid zijn van de raad. Na 6 maart komt daar een einde aan. Voortaan zijn wethouders geen lid meer van de raad en kunnen zelfs mensen van buiten zitting in het college zitting nemen. Op gemeenteniveau doet een duaal systeem zijn intrede: B&W en de gemeenteraad worden gescheiden, net als dat in het landsbestuur met regering en Tweede Kamer het geval is. Eigen griffier De raad moet zich in de nieuwe constellatie concentreren op haar controlerende taak. Om die naar behoren te volbrengen, krijgt de raad het recht van enquête en een eigen griffier (die los van het ambtelijk apparaat opereert). Ook mag de raad een rekenkamer in het leven roepen om toezicht te houden op het financiële beleid van het college. Het losweken van bestuur en volksvertegenwoordiging moet tot een verlevendiging van de lokale politiek leiden en de interesse van de burgers voor de gang van zaken in het stadhuis prikkelen. De hoop is ook dat de aan het monistische stelsel toegeschreven bestuurlijke blunders voorkomen kunnen worden. De collectieve betrokkenheid van college, raad, en ambtenaren bij het programma is ten koste gegaan van het zelfcorrigerende vermogen van het gemeentebestuur. Financiële zepers Bij gebrek aan tegengas hield men vaak tegen beter weten hardnekkig vast aan slechte besluiten. Collegpartijen volgden vaak ziende blind hun wethouders, ook als die opzichtig de fout ingingen. Hoog op de lijst van de grootste financiële zepers als gevolg van bestuurlijke falen staan grote bouwprojecten als de Stopera in Amsterdam, het Muziekcentrum Frits Philips in Eindhoven en het stadskantoor in Leeuwarden. Hoe ingrijpend de bestuurlijke veranderingen op papier ook mogen zijn, de soep wordt niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend. De verwachting is dat maar in zeer beperkte mate wethouders van buiten de raad zullen worden aangetrokken. En de wethouder vanuit de raad zal zich ondanks het feit dat hij geen raadlid meer is, toch willen verzekeren van steun van en voeling met de raad. Verder blijft het enquête recht beperkt. Anders dan de Tweede Kamerleden mogen raadsleden alleen politici en ambtenaren aan de tand voelen. Van de mogelijkheid een eigen rekenkamer in te stellen, hebben slechts drie gemeenten (Rotterdam, Capelle aan den IJssel en Leiderdorp) gebruik gemaakt en ook van de behoefte aan een eigen griffier is vooralsnog weinig gebleken. Ga terug