Het IST werd in 2003 in het leven geroepen om leden van het regime van Saddam te berechten. Twee kamers van vijf rechters buigen zich over de aanklachten. Daarnaast is er een Kamer van Beroep en zijn er verschillende onderzoeksrechters. Het tribunaal wordt bijgestaan door internationale deskundigen. Saddams zaak werd behandeld volgens het Iraakse recht, dat de doodstraf kent.

Anders dan bijvoorbeeld het Joegoslavië-Tribunaal is het IST geen internationaal orgaan. Het is opgezet door de Amerikanen, die het ook hebben gefinancierd met 75 miljoen dollar. De rechters zijn door de Britten en Amerikanen getraind. 

Om die redenen zijn er nogal wat vraagtekens bij de onafhankelijkheid van het IST. Mensenrechtenorganisaties en de VN willen er niet mee samenwerken. 

De 68-jarige Saddam werd verdacht van misdaden tegen de menselijkheid, genocide en oorlogsmisdaden. Vermoedelijk lagen er aanvankelijk zo’n twaalf aanklachten klaar, maar de zaak die tot het doodvonnis leidde was de massamoord op inwoners van de sjiitische stad Dujail in 1982. Bij die zaak was de betrokkenheid van saddam het makkelijkst te bewijzen. 

Na een mislukte aanslag tijdens een bezoek aan deze Dujail liet Saddam hier 143 mensen executeren. Zeker 1500 anderen werden gearresteerd, van wie velen ‘verdwenen’.  

Behalve Saddam stonden nog zeven anderen terecht, onder wie zijn halfbroer en de voormalige vice-president en hoofd van de inlichtingendienst. Twee van hen zijn ook ter dood veroordeeld.

Nog voordat het doodvonnis werd uitgesproken op 5 november was al een tweede zaak tegen de oud-dictator gestart. Daarbij stond Saddam terecht voor genocide tegen de Koerden in de jaren tachtig. Die zaak wordt door Saddams executie automatisch beëindigd.

Over gebrek aan advocaten had Saddam nooit te klagen. Op een gegeven moment hadden zich zo’n 2500 juristen uit alle hoeken van de wereld gemeld om de oud-tiran te verdedigen, onder wie de dochter van de Libische dictator Khaddafi. Uiteindelijk werd zijn verdediging gevoerd door Khalil al-Dulaimi, die door de familie van Saddam was aangesteld. Hij werd vanuit Londen bijgestaan door een aantal raadslieden.

Zoals verwacht ging Dulaimi niet erg inhoudelijk op de aanklachten zal in. In plaats daarvan trachtte hij aanvankelijk de legitimiteit van het IST aan de kaak te stellen. Later beschuldigde hij de rechtbankpresident ervan bevooroordeeld te zijn. 

Ook had de advocaat vanaf de start van het proces nogal wat klachten over de rechtsgang: zijn cliënt was pas na zeven maanden gevangenschap in staat van beschuldiging gesteld en had vrijwel geen juridische bijstand. En de verdediging werd pas kort voor het begin van de rechtszaak op de hoogte gesteld van de aanklacht.

Na decennia door Saddam en zijn regime te zijn onderdrukt, keken veel Irakezen uit naar de dag dat hij rekenschap voor zijn misdaden moest afleggen. In de soennitische driehoek bleven saddams aanhangers hun de vroegere leider tot op het laatst trouw. 

Om veiligheidsredenen konden Irakezen niet bij het proces aanwezig zijn, maar ze konden het wel op televisie volgen. 

De rechtsgang werd semi-live uitgezonden, namelijk met 20 minuten vertraging. Dit gebeurde om te voorkomen dat Saddam er een grote show van zou maken, wat de vroegere alleenheerser inderdaad regelmatig probeerde.