Bekijk de uitzending van NOS Stembus via het menu bovenin

Maandag 20 februari stopte de NOS Stembus bij de eerste halte: Rotterdam. De burgerrevolutie van vier jaar geleden kreeg hier duidelijk gestalte. Wat heeft vier jaar Leefbare politiek de stad gebracht?

Rotterdam is politiek gezien de roerigste stad van ons land. De stad was decennia lang een PvdA-bolwerk, maar raakte ruim vier jaar geleden op drift. Pim Fortuyn verpulverde de oude politiek door problemen ondiplomatiek bij de naam te noemen en veroorzaakte met Leefbaar Rotterdam een politieke aardverschuiving. 

In het kielzog van Fortuyn boekten overal in Nederland de Leefbaren spectaculaire verkiezingswinsten. Ze stonden voor andere politiek. Geen gekonkel en geritsel. Geen politieke spelletjes. Geen taboes. Het leek op een burgerlijke revolutie. 

Maar wat is er vier jaar later over van de glans van toen? Rotterdam wordt geprezen om de nieuwe aanpak die de stad veiliger moet maken. Maar in de peilingen is de PvdA bezig aan een come-back. De sociaal-democraten hameren in de campagne op werk en scholing voor probleemjongeren en dat lijkt aan te slaan.

Stelling: De revolutie van de Leefbaren waait over! 

Reacties op deze stelling kunt u teruglezen in het forum, bereikbaar via het menu bovenin. Daar vindt u ook de reacties van ons internetpanel en de peiling van Maurice de Hond. 

Opmars Leefbaren
Lokale partijen verloren in de jaren 70 en 80 aan invloed, maar keerden in de jaren 90 over heel Nederland terug. In 1998 haalden ze ruim 20 procent van alle raadszetels en in 2002 ruim 25 procent.

In 2002 zagen de lokale partijen hun zetelwinst groeien van 1933 naar 2513 zetels, een winst van 580 zetels. De Leefbaar-partijen groeiden van 82 naar 332 zetels. 

De lokale Leefbaar-partijen kwamen vooral na 2000 op. De hausse van 2002 had alles te maken met Pim Fortuyn en de onvrede met de gevestigde politiek die hij zichtbaar wist te maken. 

De Leefbaren zetten zich af tegen de gevestigde politiek en stellen daar de Nieuwe Politiek tegenover. Zij proberen een stem te geven aan de onlustgevoelens die leven in de samenleving, ze willen af van de achterkamertjespolitiek en verzetten zich tegen prestigeprojecten.

Leefbaar Rotterdam
Leefbaar Rotterdam behaalde bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 met Pim Fortuyn als lijsttrekker bijna 35 procent van de stemmen en werd daarmee de grootste partij in de gemeenteraad. 

Na de moord op Fortuyn (6 mei 2002) werd Ronald Sörensen de nieuwe fractievoorzitter. Van de behaalde 17 zetels in de Rotterdamse gemeenteraad heeft Leefbaar Rotterdam er nu nog 13 over. Eén lid besloot al direct een eenmansfractie te beginnen, drie andere leden zijn later uit de fractie gestapt. De bekendste van deze vier, Michiel Smit, begon een eigen partij: Nieuw Rechts.

Van de drie wethouders die Leefbaar Rotterdam leverde moest er in november 2005 één opstappen. Marco Pastors van fysieke infrastructuur kon niet langer aanblijven na een motie van wantrouwen die de gemeenteraad aannam vanwege zijn uitlatingen over moslims. 

Het Rotterdamse college van B&W heeft in 2002 88 concrete en meetbare doelen gesteld, waarvan er 81 zijn gehaald. Dat concludeert het college op basis van de publicatie 'Het nieuwe elan van Rotterdam... en zo hebben we dat gedaan', dat begin februari 2006 werd gepubliceerd. Daaruit blijkt onder meer dat de stad, het openbaar vervoer en Rotterdam Centraal Station veiliger zijn geworden.

Toekomst Leefbaren
Het ziet er naar uit dat de Leefbaar-partijen op 7 maart hun succes van 2002 niet zullen evenaren. Destijds hebben de snel opgerichte partijen meegelift op het succes van Fortuyn. Maar interne conflicten en het ontbreken van een duidelijke ideologie of samenhang lijkt ze nu op te breken.

Bovendien is de situatie ten opzichte van 2002 sterk veranderd. Veel gevestigde partijen hebben de aanpak van de Leefbaar-partijen overgenomen en proberen dichter bij de burger te komen. Het is de vraag of zij in staat zijn de ‘verloren’ kiezers daarmee terug te winnen.

De crises bij de LPF en Leefbaar Rotterdam hebben het aanzien van de Leefbaren geen goed gedaan. Het lokale imago van de partij zal nu doorslaggevend zijn: wat heeft de partij gepresteerd en hoe wordt dat door de burgers gewaardeerd?

Overigens blijkt uit onderzoek dat lokale partijen in de peilingen vrijwel altijd worden onderschat. Lokale partijen winnen juist vlak voor de verkiezingen vaak veel stemmen van kiezers die vanuit een impuls kiezen. Velen volgen de lokale politiek niet zo nauw en zijn geneigd een lokale partij te steunen die actief campagne voert.