Dit interview werd afgenomen voordat de Russische kiesraad Boekovski uitsloot van deelname aan de presidentsverkiezingen. Boekovski woont sinds 1976 in Groot-Brittannië. Voor deelname moet een kandidaat de laatste tien jaar in Rusland hebben gewoond, zo liet de kiesraad weten.  

Door Tim Overdiek, correspondent in Londen

Vladimir Boekovski wil president worden van Rusland. De dissident weet zelf heel goed dat dat nooit zal gebeuren, maar zijn heuse kandidering is onderdeel van zijn persoonlijke strijd voor meer democratie in zijn vaderland.
 
Hij woont sinds de jaren zeventig in Cambridge. Vanuit dit Engelse universiteitsstadje levert Boekovski (64) onophoudelijk kritiek op het, in zijn ogen, corrupte en megalomane regime van president Poetin.
 
Zijn leven is getekend door de onderdrukking door het Sovjet-systeem. Jarenlang opgesloten geweest in een psychiatrische kliniek en gevangenissen, uiteindelijk uitgeruild tegen de Chileense communist Luis Corvalan. Een interview.
 

U was onlangs weer op bezoek in Rusland. Was het een blik van herkenning?
"De stad is helemaal herbouwd, vergeleken met de ruines van vijftien jaar geleden. De stemming is stukken gedeprimeerder. Toen waren er verwachtingen, leefde er hoop over een beter leven. Maar men is voorzichtiger geworden, omdat er weinig van terecht is gekomen. Er is angst om je openlijk te uiten. 
 
Je ziet het doordat mensen bepaalde onderwerpen en bepaalde namen vermijden. Dat merkte ik tijdens gesprekken met Russische media, de manier waarop iets werd geformuleerd. Het oude spel van censuur is aan het terugkeren. Het is niet helemaal hetzelfde, omdat het land vroeger natuurlijk compleet was afgesloten. 
 
De ideologie van toen is verdwenen en het land is open. Een deel van de bevolking is stukken beter af, zo'n vijftien miljoen mensen hebben nu een redelijk bestaan, maar dat geldt natuurlijk niet voor het hele land. Honderd kilometer ten zuiden van Moskou lijkt het nog alsof je in de jaren zestig leeft."
 
U ziet overeenkomst met de Sovjet-tijden?
"Heel sterk. Het KGB-bedrijf dat in 2000 aan de macht kwam, heeft als agenda een terugkeer naar de oude situatie. De KGB-mensen hebben nooit begrepen dat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie een gevolg was van scheuren in het bouwwerk. Ze beschouwden het, zoals Poetin dat zegt, als één van de grootste catastrofes in de twintigste eeuw. Dus is het voor hen een goed plan om ernaar terug te keren.
 
Ze nemen nu dus revanche, en de vroegere invloed en de hang naar globale dominantie is hun streven. Daarbij maken ze dezelfde fouten als de vroegere heersers. Ik ben ervan overtuigd dat ze opnieuw zullen mislukken. 
 
Er zal opnieuw een crash komen, zoals in de jaren tachtig. Poetin wil een een nieuwe wapenwedloop, kijk naar de nieuwe oorlogsschepen en -vliegtuigen die hij wil bouwen, wat miljarden kost. Maar Rusland heeft het helemaal niet nodig en dat geld is verkwist omdat iemand zo nodig die politieke ambitie heeft."
 
In hoeverre kun je spreken van de alleenheerser Poetin?
"Mensen noemen liever niet de naam van Poetin. Zoals joden ook nooit de naam van hun God uitspreken. Dus hebben de Russen het liever niet over hun duivel. Om hem niet op te zwepen. Mensen kijken liever omhoog en maken daarmee duidelijk wie ze bedoelen. Of ze komen met metaforen en hints. Maar hun naam noemen ze niet."
 
Was u angstig om na vijftien jaar, en vooral na uw lange periode als politiek gevangene, weer terug te keren?
"Nee, integendeel. Dit keer hebben ze me zelfs volledig genegeerd, omdat mijn kandidering niet legitiem wordt geacht door de rechtbank. Ik kan, omdat ik lange tijd in het buitenland heb gewoond, dus officieel geen presidentskandidaat zijn. Dus waarom zouden ze mij lastig vallen? Elke poging om me te dwarsbomen is slechte public relations voor hen. Dus doen ze liever alsof ik niet besta.
 
Ik was uitgebreid op de Russische media, die niet door Poetin worden gecontroleerd. Die volgen me uitgebreid. Ik merkte dat sommige radiopresentatoren wel degelijk voorzichtiger zijn geworden. Ze speelden advocaat van de duivel, stelden de kritische vragen, maar lieten me wel mijn gang gaan. Ik kon zeggen wat ik wilde zeggen, en dat was bemoedigend."
 
Maar elders is die politieke onderdrukking wel merkbaar?
"Politieke invloed gaat verder. De verkiezingen zijn in mijn ogen een totale klucht. Ook waarnemers zeggen dat. Dat maakt het daarom niet zo belangrijk wat mij betreft. Het gaat er mij meer om dat mensen wakker worden geschud, dat ze zich aansluiten bij politieke bewegingen. Er is heel veel werk te verrichten. Helaas worden de oppositiepartijen weggedrukt. Die bestaan straks niet meer, en dat maakt grassroots-activiteiten ook zo cruciaal de komende maanden."
 
Toch geniet president Poetin wel degelijk een brede populariteit.
"Ik geloof niet in de populariteit van president Poetin. Die is niet te meten. Wat wil je nou? Je kunt naar de gevangenis gaan als je over Poetin een grap maakt. Of naar een psychiatrische kliniek. Dus verwacht je dat mensen eerlijk antwoord geven op de vraag wat ze van hun president vinden? Natuurlijk niet. Russen herinneren zich de oude tijden, dus herhalen keurig wat de regering verwacht dat ze zeggen. Minder dan de helft ziet iets in Poetin, maar eerlijk is eerlijk, dat is een schatting. Het is heel moeilijk te zeggen."
 
Wat is uw verwantschap met Gary Kasparov?
"Gary Kasparov probeert op zijn manier het gevecht te leveren. Hij organiseert straatmanifestaties en protesten. Ik doe het op een andere wijze. In wezen doen we allebei hetzelfde. Wij zijn geen concurrenten van elkaar. Ik spreek elke tien dagen met hem om de stand van zaken door te nemen. Andere oppositiekandidaten die ik spreek, zijn er ook van doordrongen dat ons een gigantische taak wacht. Niemand kan het in zijn eentje, dus moeten we onze activiteiten onderling coördineren."
 
Wat verwacht u van de verkiezingen?
"Het belangrijkste van alles is dat het systeem van vrije verkiezingen niet wordt vernietigd. Dat het inderdaad geen klucht zal zijn. We hopen op een hoge opkomst. Met nog vijf maanden te gaan voor de presidentsverkiezingen begint de tijd behoorlijk te dringen. Wat de verkiezing voor het parlement betreft, speelt mijn beweging geen rol. Te weinig tijd en geld om echt iets op te zetten. 
 
Onze hoop is dat het volk doorkrijgt wat er werkelijk gebeurt als de oppositie niet in de Doema komt. Dan ziet iedereen dat er geen echte vertegenwoordiging is, en dat kan mensen mobiliseren. Poetins controle kan dus een averechts effect hebben."
 
Maar daar staat volgens u die Sovjet-herleving tegenover.
"De oude tijden zijn weer terug. Kijk maar. We hebben weer politieke onderdrukking. We hebben weer politieke gevangenen. Ook worden mensen weer in klinieken opgesloten. De grootste media zijn grotendeels gecensureerd. Gelukkig kan de regering niet het internet en de satelliet-tv afsluiten, dus daarmee hebben we een technologische voorsprong opgebouwd. 
 
Politieke moorden zijn ook weer opgeleefd. En vergeet ook niet hoe omliggende landen worden gepest en gemanipuleerd. In sommige industriële gebieden is er ook weer sprake van nationalisering. Kijk naar olie en aardgas, aluminium, allemaal in handen van de overheid. Dat betekent dat het oude Sovjet-model weer tot leven komt, en mijn voorspelling is dat dat uiteindelijk toch weer zal mislukken."
 
Moet het Westen dat gewoon zijn natuurlijke gang laten gaan?
"Het Westen moet juist optreden, zeker tegen de afhankelijkheid van Russische olie en aardgas. Dat is werkelijk bespottelijk. Geen enkel land zou mogen toestaan dat een ondemocratisch land zo veel economische en dus politieke macht heeft. Ik zie helaas geen enkel collectief optreden tegen Poetin. Het liefst zie ik dat Rusland uit de G8 wordt getrapt. Weg uit de Europese Raad. Maar het gebeurt niet."
 
Zou dat iets uithalen?
"Het zou Rusland enorm beledigen. Daar zijn ze toch gevoelig voor, hebben het altijd en eeuwig over 'respect dit en respect dat'. Terwijl het in mijn ogen een stelletje gangsters zijn, die helemaal geen respect verdienen. Dat zou wel degelijk effect hebben."