Minister Veldkamp van Sociale Zaken en Volksgezondheid voert de Wet op de Arbeidsongeschiktheid (WAO) in: werknemer krijgen na een jaar ziekte een uitkering van maximaal 80 procent van hun laatst verdiende loon.

Bij de invoering van de WAO werd verwacht dat daar zo'n 200.000 mensen gebruik van zullen maken. In 1976 passeert het aantal WAO'ers echter de half miljoen.

Er zijn inmiddels ongeveer 764.000 arbeidsongeschikten. Het kabinet-Lubbers I (CDA, VVD) verlaagt de WAO-uitkering van maximaal 80 naar maximaal 70 procent van het laatst verdiende loon.

Na jaren van discussie voert het eerste kabinet Lubbers een stelselherziening door: mensen die deels arbeidsongeschikt zijn en deel werkloos, komen niet meer in aanmerking voor een WAO-uitkering maar WW.

"Nederland is ziek", verklaart premier Lubbers. Het aantal arbeidsongeschikten bedraagt dan 900.000. Later voegt hij eraan toe dat hij zal opstappen als het aantal WAO'ers de grens van 1 miljoen overschrijdt.

Het derde kabinet Lubbers (CDA, PvdA) besluit tot een drastische herziening van de WAO: arbeidsongeschikten onder de 50 jaar krijgen nog maar een beperkte tijd recht op de maximale WAO-uitkering. Na minimaal een jaar vallen zij terug op het sociaal minimum (70 procent van het minimumloon). Er breekt een storm van protest los, met name in de PvdA-achterban.

Na veel onrust besluit het kabinet-Lubbers III de ingrepen te verzachten: mensen die al een WAO-uitkering hebben, worden ongemoeid gelaten. Voor nieuwe WAO'ers gaat in de praktijk gelden: hoe jonger zij zijn, des te lager hun uitkering.

De parlementaire enquêtecommissie-Buurmeijer presenteert haar rapport over het uit de hand lopen met de WAO. De conclusie luidt dat de wet veelal voor oneigenlijke doeleinden wordt gebruikt, bijvoorbeeld als afvloeiingsregeling bij reorganisaties of als goedkope VUT-regeling. Ook blijken de sociale partners er te weinig belang bij te hebben om de WAO-instroom te beperken.

Het eerste kabinet-Kok (PvdA, VVD en D66) neemt in zijn regeerakkoord op dat het aantal WAO'ers drastisch naar beneden moet. Het besluit dat met name de werkgevers geconfronteerd moeten worden met de kosten van ziekte- en arbeidsongeschiktheid, zodat ze beter hun best zullen doen om mensen niet te laten verdwijnen in de WAO.

Werkgevers krijgen de plicht om gedurende een jaar 70 procent van het loon van hun zieke werknemers door te betalen. Het aantal WAO'ers dat door de ingrepen onder het derde kabinet Lubbers was gedaald tot onder de 850.000, loopt inmiddels weer op.

Invoering van de PEMBA (wet Premiedifferentiatie en Marktwerking bij Arbeidsongeschiktheid), die bepaalt dat de premie voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering geheel voor rekening komt van de werkgever, en dat die meer premie gaat betalen naarmate meer van zijn werknemers in de WAO belanden.

Nederland telt weer 900.000 arbeidsongeschikten, net als in 1990. Het tweede paarse kabinet komt met een plan van aanpak dat ertoe moet leiden dat de keuringen verbeteren en dat zieke werknemers sneller weer aan het werk gaan. Ook stelt ze de adviescommissie Arbeidsongeschiktheid in (commissie-Donner).

Er zijn 930.000 arbeidsongeschikten. De vrees bestaat dat de grens van 1 miljoen wordt overschreden. De commissie-Donner presenteert haar voorstel waarin staat dat een ingrijpende herziening van de WAO nodig is: die moet alleen nog gelden voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten moeten zoveel mogelijk aan het werk blijven.

De Sociaal Economische raad (werkgevers en werknemers) neemt het advies van de commissie-Donner in hoofdlijnen over, waarop het kabinet-Kok II dat ook doet. Op 1 april wordt de wet Poortwachter ingevoerd. Dat betekent dat werkgevers ook in het tweede jaar van ziekte het loon van een werknemer moeten doorbetalen. Het gaat in dat tweede jaar nog om 70 procent.

WAO'ers onder de 50 jaar worden herkeurd volgens strengere regels, dat wil zeggen dat niet zozeer wordt gekeken naar wat zij niet kunnen maar vooral naar wat zij wel kunnen. Dat leidt ertoe dat de WAO-uitkering van 52 procent wordt verlaagd of beëindigd.

Uitkeringsinstantie UWV verstrekt nog 755.000 WAO-uitkeringen, dat zijn er 11.000 minder dan eind 2004. Het UWV verwacht dat het cijfer dit jaar nog verder daalt: naar 700.000 mensen. De coalitiepartijen (CDA, VVD, D66) bereiken na moeizaam overleg een akkoord over de invoering van het tweede deel van het advies van de commissie-Donner. Dat betekent dat de WAO alleen nog gaat gelden voor 80 tot 100 procent arbeidsongeschikten die geen uitzicht hebben op herstel. De nieuwe regeling gaat 1 januari 2006 in.